داشت و در واقع زمام تمام امور كشورى در دست او بود امّا چون سيرهء جاريه چنين بود كه امير وزير را با جلب رأى سپهسالار خراسان انتخاب نمايد غالبا سپهسالاران در عزل و نصب وزرا مداخله ميكردند و هرج‌ومرج در كارهاى ديوانى پيش مىآمد و علت اين كيفيّت هم آن بود كه وزرا بايد مخارج سپاهيانى را كه تحت امر سپهسالارانند برسانند و تا حدّى مأمور و تابع او باشند و همين‌كه وزيرى در انجام اين وظيفه يا اظهار چاكرى نسبت بسپهسالارى كه مالك قدرت بود تكاهل ميورزيد مقامش متزلزل ميشد . بيشتر نظام ديوان سامانى و تشكيلات آن مرهون كفايت ابو عبد اللّه محمّد بن احمد جيهانى وزير امير نصر بن احمد است كه مردى حكيم و مدبّر و آزادمنش بود و او كه در باطن از آئين مانوى پيروى داشت و باصطلاح در شمار زنادقه معدود بود و مثل همهء مانويان كه بآداب قديم ايرانى كاملا آشنا و علاقه‌مند بودند براى ادارهء ديوان سامانى بسيارى از مراسم و تشكيلات ايران عهد ساسانى را در كارها داخل نمود و « بهمهء ممالك جهان نامه‌ها نوشت و رسم‌هاى همهء درگاهها و همهء ديوانها بخواست تا نسخت كردند و بنزديك او آوردند چون ولايت روم و تركستان و هندوستان و چين و عراق و شام و مصر و زنج و زابل و كابل و سند و عرب همهء رسمهاى جهان بنزديك او آوردند و آن همه نسختها پيش بنهاد و اندر آن نيك تأمل كرد و هر رسمى كه نكوتر و پسنديده‌تر بود از آنجا برداشت و آنچه ناستوده‌تر بود بگذاشت و آن رسمهاى نيكو را بگرفت و فرمود تا همهء اهل درگاه و ديوان حضرت بخارا آن رسمها را استعمال كردند و برأى و تدبير جيهانى همهء كار مملكت نظام گرفت « 1 » » و از روى همين اطّلاعات است كه جيهانى كتاب بسيار مشهور خود را در علم جغرافيا و معرفت كشورها و راهها و آداب و آئين ملل بنام المسالك و الممالك نوشته و آن‌كه يكى ، از قديمترين و معتبرترين كتب اين علم بوده است بدبختانه از ميان رفته . ديوان سامانيان كه بدست جيهانى و بلعمى و ساير وزراى ايرانى ترتيب يافته

--> ( 1 ) - از زين الاخبار گرديزى